Murtii qulqullina burtukaanaa: mi’aa, hHundauu, zayita, soorata, oomisha .

Akkam jirtu, kunoo hiika qabiyyee kenMaqaa .:

1. **Sadarkaa mi'aawaa .:**

   Sadarkaan mi'eessituu cimina mi'eessituu wantoota akka chili, basaqaa, garlic, jinjibilaa, fi kkf keessatti agarsiisa.Yuunitiin mi'eessituu safaruuf itti fayyadamnu Yuunitii Scoville ti. Bara 1912tti, ogeessi qorichaa Wilbur Scoville mala qabiyyee kaapsaayisin safaruuf kalaqe, kunis kompaawundii mi'aa chili peppers keessatti itti gaafatamummaa qabudha. MHundai kun hamma mi’eessichi arraba irratti hin mul’annetti bishaan sukkaara keessatti chili peppers diluting gochuu of keessaa qaba. Akkuma dilution baay’ee barbaachisutti, mi’eessituu ol’aanaa ta’a. Yuunitiin bu’uuraa mi’eessituu safaruuf gargaaru maqaa Iskoovil jedhamuun moggaafame. Sadarkaan mi’aawaa beekamaan chili peppers biyya keessaa fi idil-addunyaatti akka armaan gadiitti ibsameera.:

1. **Sadarkaa mi'aawaa chili common Chaayinaa keessatti .:**
2. Sadarkaa tokkoffaa: Xiaomi LA (Gatii Iskoovil: 53,000)
3. Bakka lammaffaa: Fujian Gutian Chili Mootii (Gatii Iskoovil: 40,000)
4. Sadarkaa sadaffaa: Rasaasa Guizhou (gatii Iskoovil: 30,000)
5. Sadarkaa 4ffaa: Guizhou Shizhu diimaa (gatii Iskoovil: 26,000)
6. Sadarkaa shanaffaa: Henan Dhaloota Haaraa (Gatii Iskoovil: 21,000)
7. Sadarkaa 6ffaa: Sichuan Er Jing Tiao (Gatii Iskoovil: 16,000)
8. Sadarkaa torbaffaa: Guizhou Lantern Chili (gatii Iskoovil: 9,000)
9. Bakka saddeettamaa: Shaanxi thread chili (chili gogaa qinxirii) (gatii iskooviil: 6,000)
10. Bakka Sagalffaa: Gogaa furdaa chili (Scoville value: 4,000)
11. Bakka kurnaffaa: Bell Pepper (Gatii Iskoovil: 2,000)

1. **Sadarkaa mi'aawaa chili addunyaa .:**
2. Sadarkaa tokkoffaa: Pepper X (Scoville gatii: miliyoona 3.18)
3. Bakka lammaffaa: Hafuura Draagoon (Gatii Iskoovil: miiliyoona 2.48)
4. Sadarkaa sadaffaa: Kaarolinaa Reaper (Gatii Iskoovil: miiliyoona 2.2)
5. Sadarkaa 4ffaa: Trinidad Scorpion Moruga (gatii Iskoovil: miliyoona 1.85)
6. Sadarkaa 5ffaa: Trinidad Scorpion Butch T (gatii Iskoovil: miliyoona 1.2)
7. Sadarkaa 6ffaa: Naga Viper (Gatii Iskoovil: miiliyoona 1.36)
8. Sadarkaa torbaffaa: Ghost Pepper (Bhut Jolokia) Hindii irraa (Gatii Iskoovil: miliyoona 1)
9. Sadarkaa 8ffaa: Dorset Naga Chili (gatii Iskoovil: 920,000)
10. Sadarkaa Sagalffaa: Seexana Meksikoo Chili (Gatii Iskoovil: 570,000)
11. Bakka kurnaffaa: Yunnan Hot Pot Chili (gatii Iskoovil: 444,000)

   (Kutaa Midhaawaa: Yuunitii Ho’aa Scoville (SHU))

**2. Gatii hHundauu .:**

   Gatiin hHundauu pigmentii chili diimaa yeroo tokko tokko "CU" jedhamee ibsama, "CU" jechuun gabaabduu yuunitii hHundauu idil-addunyaa (ICU) ta'etti. Jecha biraatiin, yeroo baay’ee yuunitii idil-addunyaa jedhamee kan waamamu yoo ta’u, tilmaamaan gatii hHundauu 150 ICU 100,000 wajjin walqixa.

   Yeroo ammaa kana sadarkaan pigmentii diimaa chili gabaa irratti akka armaan gadiitti dhiyaateera.:

1. **Sadarkaa tokkoffaa:** Shizhu diimaa
2. **Bakka lammaffaa:** Gogaa furdaa chili .
3. **Sadarkaa sadaffaa:** Shaanxi thread chili .
4. **Sadarkaa 4ffaa:** Guizhou Lantern Chili
5. **Sadarkaa shanaffaa:** Dhaloota Haaraa

**3. Qabiyyee Zayitii .:**

   Jechi "qabiyyee zayitaa" jedhu hamma zayitaa gogaa fi sanyii chili keessatti argamu kan agarsiisu yoo ta'u, kunis urgooftuu chili murteessa.

   Yeroo ammaa kana sadarkaan urgooftuu chili gabaa keessatti akka armaan gadiitti dhiyaateera.:

1. **Bakka tokkoffaa:** Gogaa furdaa chili .
2. **Bakka lammaffaa:** Shaanxi thread chili .
3. **Sadarkaa sadaffaa:** Guizhou Shizhu diimaa
4. **Sadarkaa 4ffaa:** er Jing Tiao
5. **Sadarkaa shanaffaa:** Henan Dhaloota Haaraa
6. **Sadarkaa ja'affaa:** Fujian Gutian Chili Mootii
7. **Sadarkaa torbaffaa:** Xiao mi la
8. 8. **Bakka saddeettamaa:** Guizhou rasaasa mataa .
   9. **Bakka Sagalffaa:** Mootii Chili .
   10. 

   11. **4. Qabiyyee soorataa .:**

          Irra caalaa qabiyyee karootinooyidii, vitaaminii, albuuda hordoffii fi elementoota biroo agarsiisa.

        

          Yeroo ammaa kana agarsiistonni qabiyyee soorata chili gabaa keessatti dijiitaala ta’an akka armaan gadiitti dhiyaataniiru.:

        

       1. **Bakka tokkoffaa:** Qabiyyee Pirootiinii
       2. **Bakka lammaffaa:** cooma .
       3. **Sadarkaa sadaffaa:** Folic Acid .
       4. **Bakka afraffaan:** Kaarboohayidireetii .
       5. **Sadarkaa shanaffaa:** B-Vitaamiin .
       6. **Bakka ja'affaa:* faayibara nyaataa, seeloos, reezinii .
       7. **Bakka Torbaffaa:** Maakiroonuutiriyeetii kanneen akka naayitiroojiinii, foosfarasii, pootaasiyeemii, kaalsiyeemii, booroon, sibiilaa
       8. **Bakka saddeettamaa:** Karooteenooyidii walduraa duubaan .
       9. **Bakka Sagalffaa:** Vitamin C, Vitamin A, Vitamin B, fi kkf.
       10. **Bakka kurnaffaa:** Elementiiwwan albuudaa hordoffii .

        

       **5. Oomisha Omishaa .:**

          Kunis oomisha ekeraa tokkoof ta’u agarsiisa.

        

       Hiikni asitti kenMaqaa kHundaattiin hiikkaa ta’uu isaa hubadhaa, jechootni adda ta’an ammoo haala fi istaandaardii industirii irratti hundaa’uun garaagarummaa qabaachuu danda’u.